پنج شنبه , ۳۰ خرداد ۱۳۹۸
جدیدترین اخبار
خانه » مقالات » بخشعلی قنبری » سبک زندگی اسلامی

سبک زندگی اسلامی

زیست تمام
سبک زندگی در حکمت ۳۹۰ نهج‌البلاغه/ دکتر بخشعلی قنبری؛ نویسنده کتاب پژوهش در نهج‌البلاغه

سبک زندگی در حکمت ۳۹۰ نهج‌البلاغه/ دکتر بخشعلی قنبری

موضوعی که امروز با استفاده از حکمت ۳۹۰ نهج البلاغه به آن پرداخته‌ایم «سبک زندگی» است که در محافل رسانه‌ای، تبلیغاتی و حتی بعضاً پژوهشی موضوعی مورد توجه بوده و در دنیای امروز به مقوله‌ای جدی تبدیل شده است. البته پیش از آن‌که سبک زندگی در کشور ما مطرح شود در کشورهای غربی مورد بررسی قرار گرفته است؛ به این معنا که آنان سبکی را برای زندگی خود طراحی و به تناسب این نوع زندگی، انواع و اقسام نظام‌های اخلاقی را تنظیم کرده‌اند.حکمت 390 نهج البلاغه سبک زندگی اسلامی

به عنوان مثال، اخلاق کاربردی زیستن را مطرح کرده‌اند و درصدد برآمده‌اند بر اساس آن زندگی انسان جدید را سامان دهند. این امر باعث می‌شود در دوره‌ای که برای انجام دادن کارهای خود با کمبود زمان مواجه هستیم با برنامه‌ریزی درست بتوانیم از موقعیت‌ها و فرصت‌های خود نهایت استفاده را کنیم.

سبک زندگی از قدیم در متون دینی ما مورد توجه بوده است. البته این متون نظریه‌پردازی‌‌ کشورهای غربی را در این زمینه در بر نمی‌گیرند؛ چرا که متونی علمی نیستند، اما در عین حال مواد خام و بعضاً تحلیل‌ها و مؤلفه‌های مورد نیاز سبک زندگی در آن‌ها مطرح شده است. از جمله این متون می‌توان به کتاب شریف نهج‌البلاغه اشاره کرد که از این جهت نسبت به برخی از کتاب‌های ما برتری دارد؛ زیرا این متن در بطن زندگی شکل گرفته و کتابی جدای از زندگی نیست.
از جمله مواردی از این کتاب که به سبک زندگی مربوط می‌شود حکمت ۳۹۰ نهج‌البلاغه است.

حضرت علی(ع) در این حکمت چند نکته را مطرح فرموده‌اند. در نگاه آن حضرت، انسانی که قصد دارد زندگی مؤمنانه و دیندارانه داشته باشد، زمانش را باید بر اساس سه مؤلفه تقسیم‌بندی کند و بر اساس آن‌ها برنامه‌ریزی کند.

حضرت علی(ع) در این مورد می‌فرماید: «لِلْمومن ثَلاثُ ساعاتٍ فَساعَئ یُناجی فیها رَبَّهُ وَ ساعَئ یَرُمُّ مَعاشَهُ وَ ساعَئ یُخَلّی بَیْنَ نَفْسِهِ و َبَیْنَ لَذَّتِها فیها یَحِلُّ وَ یَجْمُلُ(نهج البلاغه حکمت ۳۹۰)؛ مؤمن را سه ساعت است: ساعتی که باپروردگارش درگوشی حرف زند؛ وساعتی که درآن به ترمیم معاش خود پردازد؛ وساعتی که درآن خود را بالذت‌های حلال و نیکو سرگرم سازد».

کلمه ساعت درزبان عربی به معنای لحظه است اما در اینجا به معنای زمان و بازه زمانی است؛ به این معناکه ۲۴ ساعت شبانه روز را باید به سه بازه زمانی تقسیم کنیم.

نکته دیگری که در این حکمت مشاهده می‌شود نگاه واقعگرایانه حضرت علی(ع) به زندگی است. آن حضرت زندگی نه زندگی انتزاعی و ایده‌آل بلکه زندگی ناظر به واقعیت را طرح و سبک زندگی را بیان می‌کند.

امام علی(ع) در بخش نخست فرمود: فَسَاعَئ ینَاجِی فِیهَا رَبَّهُ. مؤمن باید با پروردگار خویش مناجات کند. بنابراین درنگاه آن حضرت بخشی اززندگی انسان به رابطه او با پروردگار مربوط می‌شود. انسان باید با خدا که منشأ معنویت است سخن گوید تا چراغ معنویت خاموش نگردد؛ اگر معنویت اززندگی رخت بربندد فضا برای ناهنجاری‌های  گوناگون فراهم شده و انسان علاوه بر ناهنجاری‌های اخلاقی، به ناهنجاری‌های روانشناختی نیز مبتلا می‌شود؛ یعنی با زندگی خوب و خوش فاصله می‌گیرد؛ یعنی علاوه بر مطلوب‌های اخلاقی مطلوب‌های روانشناختی را نیز از دست خواهد داد.

می‌توان گفت در نگاه حضرت علی(ع) سبک زندگی همچون مثلثی است که یک ضلع آن معنویت و رابطه انسان با خدا را شامل می‌شود؛ ضلع دیگر، مطلوب‌های اخلاقی و دینی وضلع سوم مطلوب‌های روانشناختی که به طور بدیهی اضلاع دوم و سوم نیز معنوی‌اند. اگرانسان به اضلاع این مثلث پایبند باشد، زندگی او بسیار لذتبخش و درعین حال معنوی خواهد شد؛ زیرا از یک طرف با خدا ارتباط دارد؛ از سوی دیگر انسانی است که به آموزه‌ها و موضوع‌های اخلاقی و دینی پایبند است و از طرفی نیز به لحاظ روانشناختی نسبت به آینده خود امیدوار و خوشبین است و افسرده و بدبین نیست.

در اینجا موضوع مهمی مطرح شده و ظهور می‌یابد؛ کسانی هستند که با خدا رابطه دارند، اما این رابطه موجب آرامش روانی آنان نشده است؛ چرا که از اوصاف گوناگون خدا تنها قهر او را می‌بینند. درنگاه این افراد خداوند درکمین ما نشسته است و هر لحظه می‌خواهد  ما را مجازات کند؛ البته خدایی که حضرت علی(ع) درباره‌اش صحبت می‌کند در مواقع لزوم این قهر را نیز دارد اما لطفش هماره بیشتر و غالب است و شگفت این‌که در قهر خداوند لطف هم نهفته است. بنابراین اگر می‌خواهیم زندگی ما سبک داشته باشد و اگرسبک زندگی ما مؤمنانه است در بخشی (ساعتی) از زندگی خود باید با خداوند رابطه داشته باشیم.

درباره ساعت دوم فرمود: سَاعَئ یرُمُّ مَعَاشَهُ. انسان باید به سپهر دیگر زندگی؛ یعنی امرار معاش بپردازد؛ چراکه آدمی می‌خواهد زنده باشد و برای زنده ماندن لازم است امور خود را اداره کرده و به مفهوم معیشت توجه کند. لذا بنا به فرموده حضرت علی(ع)، فرد در این بخش از زندگی درآمد کسب می‌کند؛ خانه و زندگی برای خود تشکیل می‌دهد؛ امور خانواده را اداره می‌کند؛ و زندگی خود را به گونه‌ای تأمین می‌کند که آبرومند باشد.

درباره ساعت سوم هم فرمود: وَ سَاعَئ یخَلِّی بَینَ نَفْسِهِ وَ بَینَ لَذَّتِهَا فِیمَا یحِلُّ وَ یجْمُلُ. این ساعت نیز به «برنامه‌ریزی» مربوط می‌شود؛ دراین ساعت فرد از خود می‌پرسد: «از این اموری که هم حلال و هم زیبا هستند چگونه لذت ببرم؟»

حضرت علی(ع) دراینجا می‌خواهد  بگوید که تنها در ساعت اول (رابطه باخدا) باقی نمانید؛ ساعت دوم وسومی وجود دارد که به لذت بردن از زندگی اختصاص دارد؛ البته این لذت بردن نیز شرایطی دارد؛ در درجه نخست درآمدهایتان حلال باشد؛ ثانیاً لذت‌های شما نیز از دو ویژگی حلال و زیبا بودن برخوردار باشد؛ چرا که به طور طبیعی انسان از امور زشت نمی‌تواند لذت ببرد.

در نگاه حضرت علی(ع) لذت بردن از زندگی حلال حق انسان است که البته این فرموده ایشان برگرفته از یکی از آیات قرآن کریم است. در آن آیه خداوند به پیغمبر(ص) می‌فرماید: «وَابْتَغِ فِیمَا آتَاکَ‌الله الدَّارَ الْآخِرَئ وَلَا تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا وَأَحْسِن کَمَا أَحْسَنَ‌الله إِلَیْکَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِی الْأَرْضِ إِنَّ‌الله لَا یُحِبُّ الْمُفْسِدِینَ(قصص/۷۷)؛ و با آنچه خدایت داده سرای آخرت را بجوی و سهم خود را از دنیا فراموش مکن و هم چنان که خدا به تو نیکی کرده نیکی کن و در زمین فساد مجوی که خدا فسادگران را دوست نمی‏دارد».

شک نیست که از جمله مصادیق بهره‌های دنیوی انواع لذت‌های دنیوی‌اند که استفاده از آن‌ها برای همه مسلمانان جایز است. بنابراین کسانی که معتقدند باید لذت‌های دنیا را رها کرد در سبک زندگی حضرت علی(ع) جایگاهی ندارند؛ چرا که از نظر ایشان انسان باید تمام و کمال زندگی کند و می‌فرمایند: «لَیسَ لِلْعَاقِلِ أَنْ یکونَ شَاخِصاً إِلاَّ فِی ثَلاَثٍ مَرَمَّئ لِمَعَاشٍ أَوْ خُطْوَئ فِی مَعَادٍ أَوْ لَذَّئ فِی غَیرِ مُحَرَّمٍ؛ و عاقل را نسزد که بکوشد جز در سه چیز: ترمیم امر معاش، یا برداشتن گامی در راه معاد، یا لذت بردن از غیر حرام».

خلاصه سخن این‌که در سبک زندگی مورد نظر این حکمت انسان باید به گونه‌ای برنامه‌ریزی کند که در زندگی به سه چیز بپردازد یا برای رستگاری در معاد بکوشد یا برای به زیستن در دنیا کوشش نماید و یا در همین دنیا از لذایذ مجاز و مشروع بهره ببرد. این گونه زیستن است که هم تام است و هم کامل و در یک کلمه جمع ماده و معناست.

منبع: روزنامه ایران، شماره : ۵۶۸۵ / ۱۳۹۳ پنج شنبه ۱۲ تیر

:: موضوعات مرتبط: امام علی و نهج البلاغه، مصاحبه ها
:: برچسب‌ها: زیست تمام, سبک زندگی, نهج البلاغه, امام علی ع, حکمت۳۹۰
نویسنده : لعیا هاشمی اقدم
تاریخ : پنجشنبه دوازدهم تیر ۱۳۹۳

یک نظر

  1. سلام و احترام

    بدرقه برادر به سوی میدان نبرد
    دلنوشته ای از دکتر بخشعلی قنبری در وبلاگ نجوای بیقرار

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*


1 × سه =