پنج شنبه , ۳۰ شهریور ۱۳۹۶
جدیدترین اخبار
خانه » مقالات » فرهنگی » نوروز در روایات اسلامی

نوروز در روایات اسلامی

تاریخ ادیان بیانگر این نکته است که اکثر جشنهایی که امروز مردمان برگزار می‌کنند صبغه دینی داشته است. جشنها یا جشنواره‌های المپیک نمونه بارزی از این انواع است. اما همیشه این سوال ذهن نگارنده را به خود مشغول داشته است که چرا به نوروز جشن ملی ایرانیان لقب داده‌اند؟ آنچه از جشن ملی به نظر می‌آید این است که دین با امور ماورای طبیعت نقشی نداشته باشد. با توجه به چنین تعریفی دیگر مجال و محلی نمی‌ماند که نوروز را جشن ملی بنامیم بلکه باید بگوییم «جشن مذهبی ایرانیان پیش از اسلام.»

گوهری‌ترین موضوع هر دینی خدا یا خدایان یا امور غیبی است. با توجه به تاریخچه‌ای که از نوروز آوردیم کاملاً گویای آن می‌تواند باشد که نوروز کاملاً رنگ دینی و مذهبی دارد و سنتهای ملی چندان نقشی در آن ندارد. حتی اگر این جشن را با سایر جشنهای مذهبی مقایسه کنیم نقاط نوساز مادی را می‌توان در آن یافت. اگر در سایر جشنهای مذهبی بنیانگذار دین متولد می‌شود و یا … اما در این جشن اساساً خدای دین زنده می‌شود حضور خدا در یک جشن به یقین مقوم بسیار مهمی برای دینی شمردن آن جشن به شمار می‌رود لذا نوروز جشن کاملاً دینی است. منتها دین بین‌النهرین زردشتی نه اسلامی.

پس از اینکه اسلام بر ایران فائق آمد و جایگزین دین زردشتی شد و مردم ایران با اختیار کامل این دین رهایی‌بخش را پذیرا شدند و دین پیشین تقریباً منسوخ شد و اکثرا پیروان خود را از دست داد این مراسم شکل ملی بخود گرفت اگر عنصر دین بودن آن در بین النهرین و ایران عصر پیش در ساسانیان بیشتر مطرح بوده است ولی در این عصر نیز همچنان آتشکده‌ها محل برگزاری آن بوده‌اند. مهمترین زیارت آتشکده در روز نوروز است. در آن روز زردشتیان بامدادان از بستر برخاسته بدن را شسته جامه نو بر تن راست کرده ، به آتشکده می‌روند و مراسم نیایش را بجا می‌آوردند و آنگاه صدقاتی به فقرا و بینوایان اعطا کرده تمام اوقات آن روز مقدس را به دید و بازدید دوستان و تبادل شادباش و تقدیم تهنیت و جشن و سرور می‌گذرانند. (۶)

نوروز در روایات اسلامی

از جمله امتیازاتی که اسلام بر سایر ادیان دارد این است که سنتهای حسنه جاری در امتها را اصلاح کرده و رنگ دینی به آنها داده و در راستای اهداف انسانی قرار می‌دهد و در عین حال آفات آنها را از بین برده و بصورت یک سنت کاملاً مقبول شرعی و عقلی در اختیار مردمان قرار می‌دهد تا وسیله‌ای در جهت رسیدن به سعادت ابدی انسان باشد نوروز از جمله این سنتها است.

در روایتی از امام صادق علیه‌السلام وارد شده که ایشان در روز نوروز غسل کرده و لباس تمیزی پوشیدند (۷″) و نیز از ایشان نقل شده که درباره نوروز فرمودند نوروز روزی است که خداوند از بندگانش پیمان گرفته تا بر او شرک نورزند و به پیامبران و حجتهای او و ائمه اطهار علیه‌السلام ایمان بیاورند. نوروز روزی است که خورشید طلوع می‌کند و بادهای خوش می‌وزد و دور زمین گل و شکوفه می‌روید. (۸)

چنین روایاتی از بقیه ائمه اطهار علیهم‌السلام نیز وارد شده است و از علی علیه‌السلام است که فرمودند: «اصغوا لنا کل یوم نیروزاً » (۹) هر روز را برای ما نوروز قرار دهید و نیز در روایات آمده است که بزرگان دینی در این روز تمیزترین لباسهای خود را می‌پوشیدند و غسل می‌کردند و نمازهای مستحبی زیادی بجای می‌آوردند و دعاهای مخصوصی می‌خواندند و حتی آمده است که امام صادق علیه‌السلام پاکیزه‌ترین لباس‌های خود را می‌پوشید و روزه می‌گرفت. (۱۰)

چنانکه نوشتم اسلام به اینگونه سنتهای ظاهراً بی‌جهت و در زعم مردم کاملاً ملی رنگ دینی و جهت اسلامی بخشیده و آن را در مسیر الهی قرار داده و از اعمال غیرشرعی و غیر اخلاقی پیراسته می‌کند، مرحوم شیخ عباس قمی در اعمال این روز بجای آوردن امور زیر را یادآور شده اند: اول خواندن دعایی منقوله در وقت رویت هلال که بهترین آنها دعای چهل و سوم صحیفه سجادیه است دوم خواندن هفت مرتبه سوره حمد، سوم در شب اول دو رکعت نماز کند و در هر رکعت بعد از حمد سوره انعام بخواند چهارم در روز اول دو رکعت نماز کند در رکعت اول بعد از حمد سی مرتبه قل هوالله و در رکعت دوم بعد از حمد سی مرتبه انا انزلناه بخواند و بعد از نماز تصدقی کند و سلامتی خود را از حق تعالی بخواهد (۱۱).

مرحوم شیخ عباس قمی در این روز دعایی نیز ذکر کرده و توصیه کرده است که در این روز (به پیروی ائمه ) باید لباس پاکیزه پوشید و خود را به بوهای معطر خوشبو کرد که حضرت صادق علیه‌السلام فرمود: چون روز نوروز شود غسل کن و پاکیزه‌ترین جامه‌های خود را بپوش و به بهترین بوهای خوش خود را خوشبو گردان و در آن روز روزه بدار پس چون از نماز پیشین و پسین و نافله‌های آن فارغ شوی چهار رکعت نماز بگذار یعنی در هر دو رکعت یک سلام و در رکعت اول بعد از حمد ده مرتبه سوره قدر بخوان و در رکعت دوم بعد از حمد ده مرتبه سوره قل یا ایها الکافرون و در رکعت سوم بعد از حمد ده مرتبه قل هوالله در رکعت چهارم بعد از حمد ده مرتبه قل اعوذبرب الفلق و قل اعوذ برب الناس را بخوان (و پس از آن دعایی بخوان (۱۲) که در مفاتیح وارد شده است.)

نوروز در محک داوری

علمای اسلام در مباحث فقهی خود از دو اصطلاح «احکام تاسیی» و «احکام تنفیذی» زیاد استفاده می‌کنند. احکام تاسیی آن حکم‌هایی را گویند که در عرف جامعه پیش از پذیرش اسلام رایج نبوده و اسلام از ابتدا همین احکام و موضوعاتی را تاسیس می‌کند. اما در تنفیذ، احکام و رسومی در میان مردم جاری بوده ولی شریعت مقدس اسلام آن را پذیرفته و وجه شرعی به آنها داده است در اینجا این سوال پیش می‌آید که آیا مراسم نوروز را می‌توان از مصادیق احکام و موضوعات تنفیدای اسلام قرار داد یا نه؟ و آیا از نظر اسلام نوروز باید از ریشه کاملاً خشک شود یا قابل اصلاح و استمرار است؟

جوابهایی که به این سوالات داده شده بعضاً چنان از همدیگر فاصله گرفته‌اند که می‌توان آنها را از مصادیق افراط و تفریط بحساب آورد. بنظر می‌رسد جواب سومی هم می‌توان به این سوالات داد. قبل از پرداختن به پاسخ باید متذکر شویم که اسلام و هر عقیده و اندیشه‌ای در اذهان خالی وارد نمی‌شود. مردمان قبل از اینکه اسلام را بپذیرند اذهان خود را از عقاید پیشین خالی نمی‌کنند. بلکه عقاید اسلام نیز برآن عقاید پیشین اضافه می‌شود و در واقع یک ترکیب بوجود می‌آورند. البته نظر این نیست که این ترکیب هرطوری باشد مقبول و مجاز است بلکه حدی دارد که اگر از آن تجاوز نکند بخشوده است. این نکته را نیز باید تذکر داد که اسلام برخی احکام و سنن رایج در میان ملل را بکلی نفی و حکم بطلان بر آنها می‌زند این گونه موارد پاک از مساله مورد نظر خارج‌اند به اصطلاح و اصطلاح اصولیون تخصصاً از محل بحث ما بیرون‌اند.

در باب نوروز باید بگویم که وقتی بدست شاهان هخامنشی و ساسانی افتاد بدعتهای زیادی در آن اضافه کردند و شکل ویژه‌ای به آن دادند که برخی کاملاً‌ از نظر اسلام مطرود است و برخی قابل اغماض.

آفات نوروز و پالایش مراسم آن:

آفات مراسم نوروز را به دو بخش عمده می‌توان تقسیم کرد یک عده از آنها خرافاتی است که در دهانهای مردم رایج است و بعضاً به آنها پای‌بند هستند و دیگر برخی آفتهایی وجود دارد که در صورت انجام آنها از روی اعتقاد به مسایل اعتقادی ضربه می‌زند و قابل اغماض نیست در مورد بخش اول می‌توان از نحس بودن سیزده نام برد که هنوز در میان روشنفکرترین شهرهای ایران مانند تهران رایج است که حتی بجای استفاده از عدد سیزده ۱+۱۲ می‌نویسند. هیچ دلیل عقلی و منطقی و شرعی نداریم که عدد سیزده نحس است از دیگر خرافات می‌توان به گره زدن علفها اشاره کرد که در روستاهای ایران رایج است این هم مانند مساله قبلی هیچ دلیل ندارد.

اما در مورد بخش دوم که خیلی مهم است می‌توان به تقدس قائل شدن به آتش و حرکتهای سمبلیک در رابطه با آن اشاره کرد. در عقاید اسلامی توحید بی‌نهایت مورد تاکید قرار گرفته و از عمده‌ترین وظایف پیامبران دعوت به توحید بوده است و کوچکترین انحراف از مسیر توحید بهیچ وجه مورد بخشش واقع نشده است اما در مراسم عید نوروز می‌بینیم که آتش بقدری مورد توجه قرار می‌گیرد که گویی جشن آتش بر گزار می‌شود گذشته از آنکه حتی خطرات جان عزیز آدمیان را تهدید می‌کند. از آفتهای دیگر این بخش رواج موج گناه به بهانه‌های گوناگون را می‌توان یادآور شد که در این ایام مردمان به آنها مرتکب می‌شوند.

تمام موارد ذکر شده عده‌ای را برآن داشته تا با اصل جشن نوروز مخالفت کنند در حالیکه شیوه اصلاح به نظر می‌رسد بهتر از نفی باشد بعنوان مثال اگر در تعلیمات دینی مردم دقت کامل مبذول گردد و نیت مردم در روز سیزده بدر عوض شود هیچ ایرادی بر مبانی دینی وارد نمی‌کند. بدین صورت که بجای نحس شمردن روز سیزده فروردین آیه «سیرو فی الارض۰۰۰» را آویزه گوش مردم باید کرد تا به نیت دیدن نشانه‌های خدا پا به طبیعت گذارند نه بخاطرنحس بودن سیزده.

از موارد دیگر آفات می‌توان به اشرافی‌گری اشاره کرد. قبلاً متذکر شدیم که هر سنت حسنه‌ای بدست شاهان بیفتد آن را به سیئه مبدل می‌سازند نوروز نیز به چنین بلایی گرفتار شده است شاهان و طبقه اشراف پیش از فقرا و طبقه متوسط جامعه به انتظار نوروز می‌نشسته‌اند تا فرصت کافی برای عیاشی‌های خود داشته باشند. بر مسلمانان حتی بر زردشتیان واجب است تا حساب خود را از طبقه اشراف جدا کنند و به نیکویی از این حسن استفاده کنند.

عدم اطلاع بر فلسفه وجودی چنین جشنهایی موجب آفتهای زیادی می‌شود که جامعه ایرانی باید در هر سال بهای گزافی را بدلیل این بی‌توجهی متحمل شود. پیش از این اشاره کردیم که این جشن در سایه تعالیم انبیاء علیهم السلام به مراحل نهایی توحید خداوندی رسیده لذا بر همگان فرض است که عید نوروز را ایام یادآوری نعمات الهی قرار دهند و در برابر نعمتهایی که به آنها ارزانی داشته او را شکرگزار باشند. بنابراین به هیچ وجه پسندیده نیست که انسان امروز بر خلاف ترقی فکری خود که شکرگزاری را ایجاب می‌کند این عید را بستری برای گناه و عصیان بر خدای یکتا قرار دهد.

علی ایحال آفاتی که از این غفلت و بی‌توجهی به اصل پیدایش این عید به دو بخش اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی تقسیم می‌شود که به توضیح هر یک از آنها می‌پردازیم.

پایان قسمت ۲

دکتر بخشعلی قنبری

منبع : وبلاگ نارون

 

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*


سیزده − 11 =